Elisa Spiropali

Admin Anëtarësuar : 07 Dec 2007 Mesazhe : 30

Keoucet e Dilaverit
Elisa Spiropali
Në cilin shekull jeton Bulqiza e sotme? Në të 17-in apo 21-tin? A ka një
minimum autoritet të shtetit dhe një fije rend në atë qytet? A ka zbatim
minimal ligjshmërie? Në kushtet kur nuk po vidhet dhe grabitet vetëm
“Vlera e Shtuar”, çka duket qesharake, por i gjithë qyteti, nën e mbi
tokë, madje bashkë edhe me jetët e Bulqizakëve, a do të mundej Marx-i apo
të tjerë mendimtarë të Ekonomisë dhe Sociologjisë ta studionin atë gjendje
apo të bënin të paktën ndonjë përshkrim sado të përafërt?
Bulqiza e sotme kalon çdo përfytyrim. Nën dhe mbi. Nga jashtë e nga brenda.
Për shkak të shfrytëzimit të gjatë dhe të egër miniera po shembet nga
brenda. Nga jashtë po ndodh hataja. Qindra bulqizakë, të punësuar për
bukën e gojës nga persona me liçensa të marra në Tiranë, i vërsulen çdo
natë një pllaje në hyrje të minierës ku janë grumbulluar mbeturinat e 60
viteve shfrytëzim. Grumbullojnë dhe transportojnë krom. Dikush me mushka
me kosha. Dikush tjetër mbi shpina fëmijësh me arka lidhur me litar.
Pamjet dhe ndërlikimet sociale të kujtojnë Gold Fever në Amerikën e largët.
Rritja marramendëse e çmimit të kromit në tregun global e ka tronditur
rëndë gjindjen lokale. Skllevër lokalë të një produkti global, e gjithë
Bulqiza është përfshirë nga Krom Fever.
Bulqiza dhe zona e Dibrës ka numrin më të vogël të investimeve në 18 vjet
në krejt Shqipërinë. Ethet e banorëve të Bulqizës dhe fshatrave përreth
për pes’ lek për të mbajtur frymën po janë të papërmbajtshme. Rezistenca
proverbiale e shqiptarit për të mos u alienuar po lufton dhëmb për dhëmb
me nevojën për mbijetesë.
Babëzia e banditëve, me ose pa liçenca shfrytëzimi, të lidhur me fije
pushteti lokal e qëndror, syrit pishë të të cilëve nuk i shpëton dot
askush dhe asgjë, gjithashtu s’po njeh kufi, në mosnjohje ligji dhe në
sjellje banditeske ndaj banorëve.
Por më tepër bën përshtypja indiferenca kriminale e shtetit. Një të enjte
pllaja e kromit zuri nën të një punëtor nga një fshat aty afër. Sikur të
mos kishte ndodhur asgjë, pas pak ditësh, të hënën, puna në zonën e
rrezikshme nisi përsëri. As kontroll, as verifikim, as bllokim liçense, as
bllokim punimesh, asgjë. Çfarë ironie, çfarë papërgjegjsie, çfarë
paftyrësie të kujtosh se fill pas kësaj ngjarjeje Ministri i Ekonomisë del
e flet e kërcënon për heqje liçencash.
Ishte hera e 11-ë e vajtjes sime në Bulqizë. Të gjitha herët kanë qënë
plot me episode të çuditshme të pashlyeshme dhe meditime të pazakonta. Sa
duket të tilla do mbeten edhe në vajtjet e ardhme. Tashmë jam krejtësisht
e fasionuar dhe plotësisht e bindur se njerëzit e minierës së Bulqizës dhe
vetë miniera e Bulqizës përbëjnë një çift të hatashëm simbiotik që duhet
studiuar nga afër me shumë kujdes. Po ashtu si zgafellat e panumërta
labirintike dhe të rrezikshme të minierës, mardhëniet njerëzore Bulqiza i
ka edhe më të panumërta, edhe më të thella, edhe më të vështira për t’u
eksploruar.
Besoj se një numër prej episodeve të jetuara në Bulqizë ia vlen të
tregohen. Këtë herë zgjodha të rrëfej diçka që s’duhet harruar kurrsesi.
I martuar me 4 fëmijë, familiar, fjalëpak, i drejtë, inteligjent, Dilaveri
është një minator tipik bulqizak. Po, të gjitha këto cilësi Dilaveri i ka.
Por meqënëse Dilaverit ndër deje nuk i rrjedh ujë shiu por gjak njeriu,
madje gjak shqiptari, për më tepër gjak dibrani, Dilaveri i urtë, i qetë,
i respektueshëm, i vëmëndshëm, është në të njëjtën kohë, edhe fije bari
edhe shkëmb stralli, edhe çakmak që ndez dhe ndizet nga padrejtësitë,
tmerrohet nga korrupsioni. Dilaveri ka 24 vjet që punon në minierë.
Cilësitë individuale dhe rrethanat e prunë që Dilaveri të jetë ndër të
parët dhe kryesorët gjatë protestave të vjetshme sindikaliste ndaj
kompanisë lidhur me vdekjet e shumta të njëpasnjshme në minierë, kushtet e
punës, pagat etj. Gjatë këtyre kohëve Dilaveri i është dashur të bëjë
udhëtime të shpeshta Bulqizë-Tiranë-Bulqizë gjatë të cilave është takuar
me pronarë minierash, krerë sindikatash, politikanë, qeveritarë, etj.
Dilaveri edhe pse e di se nuk është qyrku që bën njeriun por njeriu
qyrkun, nuk mund t’ia lejojë vetes që me po ato rroba që hyn në minierën e
errësirës së nëntokës të vejë edhe në Tiranën e kafeneve. Prandaj kohët e
fundit, brenda mundësive modeste, pak nga pak, sa mundet, Dilaveri po e
përmirëson paraqitjen. Paraqitjen e jashtme. Sepse paraqitjen e brendshme
Dilaveri bulqizak e ka ku e ku më të mirë se paraqitjen e brendshme të
hordhisë së nëpunësave të korruptuar kryeqytetas të cilët do-s’do duhet
t’i takojë. Mirëpo me paraqitjen e jashtme Dilaverit i ka dalë një problem
i brendshëm tepër i madh. Një brengë e thellë sfilitëse. Një hall social
gati i padurueshëm. Dilaveri afrohet të ma thotë hallin torturues me një
ton të tillë konfidencialiteti dhe vetpërmbajtjeje sikur po më thotë
sekretin e bombës atomike. E dëgjoj dhe s’di ç’të bëj. Fillimisht më
qeshet. Pas ca çastesh më qahet. Halli i Dilaverit, po ashtu si vet’
Bulqiza, Miniera, Tirana, Shqipëria, Shqiptaria; është në të njëjtën kohë,
edhe qesharak edhe tejet serioz, edhe fare i vogël edhe tepër i madh, edhe
krejt i thjeshtë edhe tmerrësisht i ndërlikuar.
Mund të duket e pabesueshme, por halli i Dilaverit është se bleu një palë
këpucë të reja.
Nuk ishin të bukura? Jo. Nuk ishin as të bukura as të pabukura. Ishin të
thjeshta. I ranë të vogla, ia bënë këmbët me fllucka? Jo. Dilaveri para se
t’i blinte i provoi. Nuk ka Dilaveri aq pare sa të blejë këpucë pa i
provuar.
Asnjëra nga këto. Problemi ishte shumë më i thellë. Problemi ishte se pasi
i bleu dhe nisi t’i vishte, natyrisht vetëm në qytet në Bulqizë dhe për
udhëtime në Tiranë, një ditë prej ditësh një bashkëqytetar bulqizak i
afrohet dhe i thotë….
Dilaveri, nga tërbimi dhe moskuptimi, nuk është në gjendje ta formulojë
qartë, as çfarë i tha bashkëqytetari atij, as si iu përgjigj ai
bashkëqytetarit, bashkëhallexhiut, bashkëvuajtësit. Por në thelb, e
përmbledhur, përmbajtja e bisedës tronditëse ishte kjo; Bashkvuajtësi dhe
bashkëminatori i vuri në dukje Dilaverit se nuk kishte bërë mirë që kishte
blerë këpucë të reja, se tash e tutje bulqizakët mund të pëshpërisnin me
njëri-tjetrin nëpër kafenera duke shtruar pyetjen madhore ku i gjeti
Dilaveri paratë që bleu këpucë të reja, se mund të dalësh në krye të
protestave për të drejtat e minatorëve, të jetëve të tyre, të familieve të
tyre, por duhet patur shumë-shumë kujdes, se, qoftë edhe në një qytet të
rrënuar pa shtet dhe pa rend si Bulqiza, pasi bëhesh njeri i njohur nuk
mund të sillesh dosido duke prishur para pa hesap, se në fund të fundit,
të flasim troç, edhe blerja e një palë këpucëve të reja, është, si të
thuash, pse jo, shenjë…korrupsioni.
O Perëndi! Çfarë duhet të mbathi Dilaveri për të lëvizur nëpër Bulqizë për
t’u takuar me miqtë a për të pirë një kafe, për të ardhur në Tiranë për
t’u kacafytur me burokratët? Këpucë të shqyera, opinga të vjetra?
Dilaver, e ke fajin vet. Pse dole në qytet me këpucë të reja që sapo i
bleve në dyqan. Pse s’ike në ndonjë vend sapo dole nga dyqani me këpucë të
reja mbathur? Andej nga varrezat e Bulqizës për shembull. Të kryeje një
rrugë e dy punë. T’u bëje të fala miqve të tu minatorëve të vdekur nga
grykësia banditeske shtetërore dhe lokale. T’u thoshe se në Tiranë
burokratët shurdha, memeca, qorra, s’kujtohen për minatorë as të gjallë as
të vdekur. Dhe me këtë rast të udhëtimit në varreza, kur të vije përsëri
në qytet, të të shihnin kritizerat me këpucë të reja që duken si të vjetra
sepse të ndotura me baltë të patharë varri?